Kompost Kokusunun Nedenleri ve Çözümleri

Kompost yığınımın ilk yılında bir sabah bahçeye çıktığımda burnuma çürük yumurta ile bozulmuş lahana arası bir koku geldi. Kapağı açtığımda içerisi ıslak, gri, birbirine yapışmış bir hamur gibiydi. O gün öğrendiğim şey şu: kompost kötü kokusu çıkaran neden neredeyse her zaman havasızlıktır. Yani yığının içine yeterince oksijen girmiyordur. Geri kalan her şey — fazla su, fazla mutfak atığı, sıkışmış çim kırpığı — bu havasızlığa giden yollardan biridir.

Koku Aslında Ne Anlatıyor?

Sağlıklı bir kompost, orman toprağı gibi kokar. Nemli, tatlımsı, hafif mantar kokusu. Bunun dışına çıkan her koku bir bilgi taşıyor ve kokunun türü bana sorunu neredeyse adres gibi söylüyor:

• Çürük yumurta / kükürt kokusu: Yığının dibinde oksijensiz bölgeler oluşmuş. Anaerobik bakteriler devreye girmiş, hidrojen sülfür üretiyorlar. Genelde aşırı nemle birlikte gelir.
• Amonyak / idrar kokusu: Azot fazlası. Çok fazla yeşil malzeme (çim, meyve kabuğu, taze yaprak) attım, karbon kaynağı yetersiz kaldı. Azot gaz halinde kaçıyor, yani gübre değerimi de kaybediyorum.
• Ekşi, sirke veya turşu kokusu: Organik asit birikmesi. Genelde meyve atıkları çok yoğun ve karışım sıkışmış olduğunda görüyorum.
• Küflü, bayat mahzen kokusu: Bu çoğu zaman ciddi bir problem değil. Yığın kuru tarafta kalmış, mantar faaliyeti baskın. Nem ve karıştırma çoğu zaman yeterli.

Kokuyu tek bir sebebe indirgemek yerine "hava mı, su mu, oran mı?" diye sormayı öğrendim. Üçü de birbirine bağlı çünkü. Su fazlaysa gözenekler dolar, hava girmez; azot fazlaysa malzeme çamurlaşır, yine hava girmez.

Elimdeki Seçenekleri Karşılaştırdım

Yıllar içinde koku çıkan yığında denediğim müdahaleleri şöyle bir tabloya oturttum. Hangisini seçeceğim, kokunun türüne ve elimdeki malzemeye göre değişiyor.

Tablodaki son satır önemli: her şeyi ufalamanın iyi olduğunu düşünürdüm, sonra fark ettim ki çok ince kıyılmış malzeme keçe gibi yapışıyor ve havayı kesiyor. Parçacık boyutu ile elemede aradığım şey homojenlik değil, çeşitlilik. Kaba dallar yığının iskeletini kuruyor, hava kanallarını açık tutuyor.

Benim Uyguladığım Sıra

Koku aldığımda paniklemeden şu adımları izliyorum:

1. Elimi sokuyorum. Bir tutam alıp sıkıyorum. Parmaklarımın arasından su damlıyorsa problem nem. Sadece nemli hissediyorsa ama koku varsa problem hava ya da oran.
2. Kuru kahverengi hazırlıyorum. Yığının yaklaşık üçte biri kadar hacimde kuru yaprak, oluklu karton parçası veya işlenmemiş talaş topluyorum. Bu adımı atlarsam karıştırmanın etkisi iki günde geçiyor.
3. Dipten yukarı karıştırıyorum. Alt tabakayı üste, üstü alta alıyorum. Çamurlaşmış bölgeleri elimle parçalayıp aralarına kahverengi malzeme serpiyorum.
4. Drenajı kontrol ediyorum. Kabın altında su birikiyorsa altına birkaç tuğla koyup yükseltiyorum ya da tabana kırılmış dal serpiyorum.
5. Bir hafta bekleyip tekrar kokluyorum. Genelde ikinci günde kükürt kokusu kayboluyor, bir hafta içinde toprak kokusu geri geliyor.

Ağır kokan bir yığını hemen boşaltmak istemiyorsanız, en azından yüzeyine iki parmak kalınlığında toprak veya olgun kompost örtün. Koku ciddi biçimde azalır, siz de asıl müdahaleyi hafta sonuna erteleyebilirsiniz.

Baştan Kokmaması İçin

Şimdi mutfak atığını asla çıplak bırakmıyorum; her seferinde üzerine bir avuç kuru malzeme örtüyorum. Et, süt ürünü, yağlı yemek artığı yığına girmiyor — bunlar hem kokuyor hem hayvan çekiyor. Et ve yağ konusunda hiç esneklik göstermemek bana en çok kazandıran