Kompostumu ilk elediğim yıl büyük bir hata yaptım. Aylarca uğraşıp elde ettiğim koyu, mis kokulu malzemeyi saksılara neredeyse saf halde doldurdum. Domates fideleri iki hafta boyunca hiç büyümedi, yapraklar hafif kıvrıldı, toprağın üstü sürekli ıslak kaldı. O zaman anladım ki kompost bir toprak değil, bir toprak düzenleyici. Tek başına kullanıldığında suyu fazla tutuyor, sıkışıyor ve kök bölgesini havasız bırakıyor.
O günden sonra her saksı için karışımı ayrı hesaplamaya başladım. Aşağıda kendi denemelerimden çıkan oranları, neden öyle olduklarını ve nasıl uygulayacağınızı anlatıyorum.
Olgun kompost besin açısından zengindir ama üç konuda zayıftır. Birincisi, parçacıkları küçük ve organiktir; ıslandığında birbirine yapışır. İkincisi, zamanla ayrışmaya devam eder, yani hacmi küçülür ve saksıda toprak seviyesi düşer. Üçüncüsü, tuz ve besin yoğunluğu bazı fideler için fazla gelebilir, özellikle tavuk gübresi ağırlıklı bir kompostsa.
Bunun karşısında bahçe toprağı ağırdır, çabuk sıkışır ama mineral yapı ve stabilite sağlar. Perlit ise sadece boşluk yaratır; besin vermez, su tutmaz, sadece kökün nefes almasını sağlar. Üçünün bir arada olma sebebi bu: besin, gövde ve hava.
Ben hacim üzerinden gidiyorum, ağırlık üzerinden değil. Elimde bir kova var, onu ölçü birimi olarak kullanıyorum. "Yüzde 30 kompost" dediğimde on kova karışımın üç kovası kompost demek. Tartıyla uğraşmaya gerek yok, kompostun nemine göre ağırlığı zaten sürekli değişiyor.
Temel mantık şu: bitki ne kadar besin isterse kompost oranı o kadar artar, kökleri ne kadar hassassa perlit oranı o kadar artar.
| Kullanım alanı | Kompost | Toprak / torf | Perlit veya kum |
|---|---|---|---|
| Tohum ekimi, fide harcı | %15-20 | %50-55 | %25-30 (ince perlit) |
| Saksı çiçekleri (sardunya, petunya) | %25-30 | %50 | %20-25 |
| Sebze saksısı (domates, biber, patlıcan) | %35-40 | %40-45 | %20 |
| Yapraklı sebze (marul, ıspanak, roka) | %30 | %55 | %15 |
| Sukulent ve kaktüs | %10-15 | %35 | %50 (kaba kum + perlit) |
| Meyve ağacı dikim çukuru | %20-25 | %75-80 (yerli toprak) | Gerek yok |
| Yüzey gübrelemesi (mulç) | %100 | — | — |
Fide harcında kompost az. Yeni çimlenmiş bir kök, yoğun besinden zarar görür. Tohumun kendi enerjisi ilk on güne yeter. Burada kompostun görevi besin vermek değil, faydalı mikroorganizmaları taşımak. Ayrıca fide harcında kullandığım kompostu mutlaka ince elekten geçiriyorum; iri parça, minik kökün önünü kapatıyor.
Sebzede kompost yüksek. Domates bir sezonda saksıdaki besini bitirir. Yüzde 40'a kadar çıkabilirsiniz ama daha fazlası su tutma sorununu getirir. Ben yüzde 40'ı geçtiğimde saksının drenaj deliklerinden su gelmesinin uzun sürdüğünü fark ettim.
Ağaçta yerli toprak esas. Dikim çukurunu tamamen zenginleştirirseniz kök o konfor alanından çıkmak istemez, "saksı etkisi" oluşur. Çukurdan çıkan toprağa yüzde 20-25 kompost karıştırıp geri doldurmak yeterli.
| Malzeme | Güçlü yanı | Zayıf yanı |
|---|---|---|
| Perlit | Çok hafif, kalıcı hava boşluğu | Sulamada yüzeye çıkar, rüzgârda uçar |
| Kaba dere kumu | Ucuz, saksıyı devrilmeye karşı ağırlaştırır | Ağır, balkonda tercih edilmez; ince kum çamurlaştırır |
| Kokopit (hindistan cevizi torfu) | Su tutar, yapıyı gevşetir | Havalandırma sağlamaz, tek başına perlit yerine geçmez |
| Pomza | Perlit gibi ama uçmaz, daha dayanıklı | Ağır ve her yerde bulunmaz |
Balkonda saksı taşıyorsanız perlit, yerde duran büyük saksılarda pomza veya kaba kum tercih ediyorum.
Kompostunuz olgun mu değil mi emin değilseniz karışım oranını düşürün. Yarı ol