Kompostun ilk yılında hep aynı şeyi yaptım: eledim, kürekle bahçeye serptim, üzerini tırmıkladım. Sonuç fena değildi. Ama bir bahar, biber fidesi yetiştirmek için kendi kompostumu saf halde viyollere doldurdum ve tam bir hüsran yaşadım. Tohumların yarısı çıkmadı, çıkanların kökleri çürüdü, üstelik viyollerde yosun tuttu. O gün anladım ki kompost tek bir ürün değil; nerede kullanacağınıza göre farklı formüllere seyreltilmesi gereken bir hammadde.
Olgun kompost bahçe toprağına karıştırıldığında harika çalışır, çünkü toprak onu dengeler. Tek başına kullandığınızda üç problem baş gösteriyor:
Yani mesele kompostunuzun kötü olması değil, oranın yanlış olması. Aşağıda üç ayrı işi de kendi bahçemde defalarca test ettikten sonra oturttuğum karışımları paylaşıyorum.
Burada amaç besin vermek değil; kök çıkarmayı kolaylaştıran, nemi tutan ama boğmayan, sterilliğe yakın gevşek bir ortam kurmak. Benim yıllardır kullandığım tohumluk karışımı oranı hacim üzerinden şöyle: 1 ölçü çok ince elenmiş olgun kompost + 2 ölçü torf veya hindistan cevizi lifi + 1 ölçü perlit. Kompost oranı toplamın dörtte birini geçmesin. 5 mm elekten değil, 3–4 mm gibi ince bir elekten geçirin; iri parçalar tohumun kökçüğünü yana itiyor.
Karışımı kullanmadan bir hafta önce hazırlayıp hafif nemli halde bekletiyorum, sonra bir kâseye koyup 10 tane tere veya turp tohumu atıyorum. Üç gün içinde neredeyse hepsi çimlenmiyorsa o kompost tohum için hazır değil demektir — o partiyi bahçeye gönderiyorum. Bu basit test bana bir sürü boş viyol tepsisi masrafı kazandırdı.
Çim tohumu yastıklandırma işi, kompostun en az bilinen ama en tatmin edici kullanımı. Yeni çim ekerken tohumu toprağa serpip üzerine ince bir kompost tabakası (5–8 mm, en fazla 1 cm) örtüyorsunuz. Bu tabaka üç işi birden yapıyor: tohumu kuşlardan ve rüzgârdan gizliyor, yüzeydeki nemi sabit tutuyor, kökçüğün ilk tutunacağı yumuşak katmanı sağlıyor. Sulama sıklığım yarıya indi, çimlenme daha eşit oldu.
Kritik nokta kalınlık. 1 cm'i geçerseniz özellikle ince tohumlu türler yüzeye çıkmakta zorlanır. Ben tırmığın sırtıyla yayıp sonra elimle "ıslak toprak rengi hafifçe görünüyor mu" diye kontrol ediyorum. Mevcut çimde seyrelme varsa aynı işlemi tohum takviyesiyle birlikte yapıyorum; ilkbahar sonu ve erken sonbahar en iyi zamanlar.
Saksı, hataları affetmeyen bir kapalı sistem. Kompostu %30–40'a kadar çıkarabilirim ama mutlaka drenaj sağlayan bir bileşen katarım. Domates, biber, kabak gibi obur bitkilerde %40'a çıkıyorum; lavanta, kekik, sardunya gibi kuraklığa dayanıklı türlerde %20'de kalıp perliti artırıyorum.
| Kullanım | Kompost oranı | Elek boyutu | Diğer bileşenler | En sık hata |
|---|---|---|---|---|
| Tohum başlatma | %20–25 | 3–4 mm | Torf/hindistan cevizi lifi, perlit | Saf kompost kullanmak |
| Çim yastıklama | %100 (ince) | 5 mm | Gerekirse ince kum | 1 cm'den kalın örtmek |
| Sebze saksısı | %30–40 | 5–8 mm | Bahçe toprağı, perlit, lif | Drenaj bileşenini atlamak |
| Kuraklığa dayanıklı saksı | %15–20 | 8 mm | Kum/pomza, perlit | Fazla besin, gevşek büyüme |
| Bahçe yatağı üst gübresi | %100 (elenmemiş olur) | Gerek yok | — | Toprağa gömmek yerine yüzeyde bırakmak sorun değil |