Kompost Kabında Fare ve Böcek İstilas: Korumanın Yolları

Kompost kabımın kapağını ilk kez kaldırdığımda bir farenin telaşla yığının içine dalışını izlemek, bahçeciliğe başladığımdan beri yaşadığım en moral bozucu anlardan biriydi. O gün anladım ki kompost, biz istesek de istemesek de bir besin kaynağı; ve doğadaki hiçbir besin kaynağı uzun süre sahipsiz kalmıyor. İyi haber şu: kompost fare böcek istilası neredeyse her zaman düzeltilebilir birkaç hatanın sonucudur. Kabı boşaltıp vazgeçmeye gerek yok.

Sorun tam olarak nedir?

Fareler ve zararlı böcekler yığına üç şey için gelir: yemek, sıcaklık ve güvenli barınak. Kompost kabı bu üçünü bir arada sunduğunda mükemmel bir yuvaya dönüşür. Kışın özellikle böyle: dışarısı donarken yığının içi ılık kalır, üstelik yemek de hazır.

Kendi deneyimimde istilanın tetikleyicisi şunlar oldu:

• Yüzeye atılan mutfak atıkları. Kabı açıp kavun kabuklarını üste bırakıp kapağı kapatmak, sofrayı kurup davet etmekle aynı şey.
• Yanlış malzemeler. Et, kemik, süt ürünü, pişmiş yağlı yemek, kızartma yağı. Bunları koymadığım halde bir kez pilav artığı attığım hafta sinek patlaması yaşadım.
• Aşırı kuru ve hiç karıştırılmayan yığın. Nemi düşük, sıcaklığı düşük, kimsenin dokunmadığı bir yığın fareler için tam bir kuş tüyü yatak. Kompostta sıcaklık ve nem yönetimini ciddiye aldığım dönemde fare problemi kendiliğinden azaldı.
• Fiziksel açıklıklar. Fare 2 cm'lik bir delikten geçer, yavrusu daha da azından. Tahta kabımın alt köşesindeki iki parmak genişliğindeki boşluğu fark etmem aylarımı aldı.

Bir de "zararlı sanılan misafirler" var. Kompostta gördüğünüz her canlı düşman değil. Kırkayak, tespih böceği, solucan, sıçrayan küçük beyazlar (springtail) ayrıştırma işinin çalışanlarıdır. Sorun; sirke sineği bulutları, gündüz görünen kara sinek larvaları, karınca kolonileri ve tabii kemirgenlerdir.

Yöntemleri yan yana koyunca

Yıllar içinde şu yaklaşımların hepsini denedim. Etkileri, maliyetleri ve zahmetleri gerçekten farklı:

Tablodaki en önemli satır ilk satır. Zehir ya da kapan sadece semptomu vurur; yem kaynağı ortada kaldığı sürece yerine yeni fare gelir. Ultrasonik cihazlar konusunda ise umut satan çok reklam gördüm, bahçemde hiçbir işe yaramadı.

Benim uyguladığım düzen

1. Kabı bir kez düzgün kur. Tabana ve alt 30 cm'e 6 mm gözlü galvaniz tel çektim, kapağın kenarına conta niyetine ince lastik geçirdim. Yeni kap alacaksanız zaten kemirgene kapalı bir model seçmek en kestirme yol; doğru kompost kabı seçimi bu yüzden ilk günden önemli.
2. Her mutfak atığını gömerek ekle. Kürekle yığında bir çukur açıyor, atığı boşaltıyor, üstünü en az bir karış malzemeyle kapatıyorum. Bu tek alışkanlık sirke sineklerini neredeyse tamamen bitirdi.
3. Kenarda daima kuru kahverengi stoğu bulundur. Yanımda çuval içinde kuru yaprak ve yırtılmış mukavva duruyor. Yeşil-kahverengi dengesini tutmak hem kokuyu hem sineği kesiyor; koku çıkmayan bir yığın çok daha az ilgi çekiyor.
4. Haftada bir karıştır. Karıştırmak yuvaları bozar, oksijeni artırır, sıcaklığı yükseltir. Fareler sürekli rahatsız edilen bir yerde yavrulamaz.
5. Nemi sıkılmış sünger kıvamında tut. Çok kuruysa fare yatağı, çok ıslaksa karasinek cenneti olur. Su ekledikten sonra mutlaka karıştırıyorum.
6. Yasak listesine sadık kal. Et, kemik, balık, süt ürünü, yağlı sos, pişmiş pilav-makarna, evcil hayvan dışkısı yığına girmiyor. Bunları çok istiyorsanız bokashi fermantasyonundan geçirip sonra gömmek daha güvenli.
7. Çevreyi temiz tut. Kabın dibine dökülen artıkları süpürüyorum; yakınında kuş yemi, evcil hayvan kabı, dolu çöp poşeti bırakmıyorum. Fare bir kez o alanı "bereketli" ilan ederse kaba da mutlaka uğruyor.