Her mayıs ayında aynı hikâye tekrar eder bende: çim biçme makinesinin torbası dolar, ben de o yeşil, ıslak, ağır yığına bakıp "bunun hepsi komposta gider" derim. İlk yıllarda gerçekten hepsini olduğu gibi kompost kabına boşalttım. Sonuç? İki gün sonra kapağı açtığımda burnuma amonyak kokusu çarptı, karıştırma çatalını daldırdığımda ise yığının içinde parmak kalınlığında, yapış yapış, yeşil-kahverengi bir tabaka buldum. Su geçirmiyor, hava geçirmiyor, altı çamur gibi. İşte çim biçili kompost meselesinin özü tam olarak burada başlıyor.
Taze çim biçileri iki özelliğiyle diğer yeşil malzemelerden ayrılır. Birincisi, ağırlığının büyük bölümü sudur; elinizle sıktığınızda su damlar. İkincisi, yaprakları çok ince ve düz. Bu iki şey bir arada olunca biçiler üst üste bindiğinde aralarında hava boşluğu kalmaz — ıslak kâğıt yaprakları gibi birbirine yapışır. Bahçecilik dilinde buna "matting" deniyor, ben "keçeleşme" demeyi tercih ediyorum çünkü gerçekten keçeye benziyor.
Keçeleşen tabaka oksijeni kesince yığının o kısmı anaerobik hale gelir. Anaerobik ayrışma yavaştır, ısı üretmez ve kötü kokar. Bir de çim biçilerinin azot oranı çok yüksek olduğu için, oksijensiz ortamda bu azot amonyağa dönüşüp havaya kaçar; yani kompostunuzun en değerli besinini kaybedersiniz. Kokunun nedenlerini ve çözümlerini ayrı ayrı ele aldığım bir yazı da var ama çim kaynaklı koku neredeyse her zaman bu keçeleşmeden çıkar.
Buradaki ironi şu: çim biçileri aslında kompostun en iyi arkadaşı. Bedava, bol, azot bakımından zengin ve doğru kullanıldığında yığını inanılmaz hızlı ısıtır. Sorun malzemede değil, malzemeyi nasıl koyduğunuzda.
Ben yıllar içinde iki yöntemi de sistemli şekilde denedim. Taze biçileri kahverengi malzemeyle katmanlayarak kullanmak ile biçileri bir iki gün kurutup sonra eklemek arasında gerçekten ölçülebilir farklar var.
| Kriter | Taze çim biçileri | Kurutulmuş çim biçileri |
|---|---|---|
| Azot içeriği | Yüksek — yığını hızla ısıtır, 24 saat içinde el yakan sıcaklığa çıkabilir | Bir miktar azot kaybı olur ama hâlâ yeşil malzeme sayılır |
| Keçeleşme riski | Yüksek; 5 cm'den kalın katman koyarsanız neredeyse kesin | Çok düşük; kuru biçiler birbirine yapışmaz, hava geçirir |
| Kahverengi ihtiyacı | Fazla — hacim olarak en az 1'e 2 kuru malzeme gerekir | Daha az; kuru biçi zaten "yarı kahverengi" gibi davranır |
| Nem yönetimi | Zor; yığın kolayca aşırı ıslak olur | Kolay; gerekirse eklerken su verilir |
| Koku riski | Doğru karıştırılmazsa amonyak kokusu | Neredeyse yok |
| Emek ve zaman | Biçtiğiniz gün hallolur ama dikkatli katmanlama şart | 1–3 gün bekleme, ince yayma ve toplama işi |
| Bana göre en uygun durum | Elinizde bol saman, kuru yaprak, karton varsa | Kahverengi stoğunuz azsa veya tek seferde çok biçi çıktıysa |
Taze biçilerin gücünü ben yaz ortasında yığını canlandırmak için kullanıyorum. Kuralım basit: tek bir çim katmanı asla 5 santimden kalın olmasın ve her çim katmanının üstüne mutlaka onun iki katı kalınlıkta gevşek kahverengi malzeme gelsin. Kuru yaprak, karton parçası, saman, ince budama artığı — ne varsa. Üstelik bunu katman katman koymak yerine kürekle karıştırmak daha da iyi sonuç veriyor; yeşil ve kahverengi dengesi konusunda okuduğum en işe yarar tavsiye buydu.
Bir de şu püf noktası var: elinizde biçilerin hacmini bozacak "iskelet" malzeme bulunsun. Ben kaba budama artıklarını, kuru mısır saplarını veya elenmiş kompostun iri kalıntılarını bu iş için ayırıyorum. Bunlar yığının içinde hava kanalı gibi durur ve çim ne kadar ıslak olsa da tam keçeleşmeyi engeller.
Kurutma işi göründüğünden kolay. Biçtiğiniz gün torbayı beton bir zemine ya da bir muşambanın üzerine ince — en fazla 3–4 cm — tabaka halinde yayıyorum. Güneşli havada bir gün, kapalı havada iki gün yeter. Renk canlı yeşilden soluk saman rengine döndüğünde, elinizle sıktığınızda hışırdadığında hazır demektir.
Kuruttuğunuz biçiler hem depolanabilir hem de kışın kahverengi sıkıntısı çektiğinizde stok işlevi görür. Ben her yaz birkaç çuval kurutulmuş biçi biriktiriyorum; mutfak atıklarının bol olduğu sonbahar–kış döneminde bu çuvallar hayat kurtarıyor. Tamamen kurumuş biçi artık taze biçi kadar azot vermez ama yığının yapısını hiç bozmaz.
Pratik cevap arıyorsanız: kahverengi malzeme stoğunuz varsa taze kullanın, yoksa kurutun. Elinizdeki kuru yaprak, karton ve saman miktarına bakıp karar verin. Ben